Άρτεμις Γεωργαρά

Η Συστημική Ψυχοθεραπεία βασίστηκε στη Γενική Θεωρία Συστημάτων, όπως αυτή διατυπώθηκε από τον Karl Ludwig von Bertalanffy, το 1968. Η θεωρία αυτή διαμορφώθηκε από την επιρροή της Κυβερνητικής και της Πληροφορικής στη μελέτη των ζωντανών συστημάτων, σε συνδυασμό με παρατηρήσεις από τον χώρο της Φυσικής και της Βιολογίας.

Η Συστημική Θεωρία είναι ένα σύγχρονο επιστημονικό μοντέλο θεώρησης και κατανόησης της πραγματικότητας. Ο Bertanlaffy επεσήμανε και διατύπωσε γενικές αρχές και όρους (π.χ., ολότητα, διαφοροποίηση, ιεραρχική ταξινόμηση, σκοπός, όρια, κ.α.), που μπορούν να εφαρμοστούν σε όλο σχεδόν το φάσμα των επιστημών για την μελέτη και κατανόηση όλων των συστημάτων.

Ως σύστημα ορίζεται ένα σύνολο στοιχείων σε αλληλεπίδραση και αλληλεξάρτηση. Κάθε αλλαγή σε κάποιο στοιχείο του συστήματος επιφέρει αλλαγές σε ολόκληρο το σύστημα (Bateson, 1972). Μια οικογένεια, ένα ζευγάρι, μια θεραπευτική ή εργασιακή ομάδα, μια σχολική τάξη, μια επιχείρηση είναι ένα ανθρώπινο σύστημα.

Η Συστημική Προσέγγιση, στρέφοντας την ψυχολογική ματιά από το άτομο στο «όλον» και από τις προσωπικές ιδιότητες στις σχέσεις, προσπαθεί να  αναλύσει και να κατανοήσει την εσωτερική οργάνωση και λειτουργία  των συστημάτων, καθώς και την αλληλεπίδραση τους με το εξωτερικό περιβάλλον τους. Κάθε φαινόμενο μελετάται με τη λογική της κυκλικής σχέσης και όχι της γραμμικής αιτιότητας.

Σύμφωνα με την Συστημική Ψυχοθεραπεία, γεννιόμαστε και εξελισσόμαστε μέσα σε συστήματα, δηλαδή ομάδες ισχυρής επιρροής, με κυρίαρχη την οικογένεια. Τα μέλη μιας οικογένειας αλληλοεπηρεάζονται και αλληλοπροσδιορίζονται, έτσι ώστε να γίνεται  ανέφικτη η εξέταση και η κατανόηση της συμπεριφοράς του ενός ανεξάρτητα από την συμπεριφορά του άλλου.

Η οικογένεια, όπως και κάθε ζωντανό σύστημα, δεν είναι μια απλή σύναξη ατόμων, αλλά μια ενότητα, ένα σύνολο, με τη δική του δομή, δικούς του κανόνες και στόχους. Αυτή η θεωρητική προσέγγιση οδήγησε στην ριζοσπαστική για την εποχή της θέση, πως η ψυχική ασθένεια δεν είναι ατομική υπόθεση, αλλά οικογενειακή.

Κατά συνέπεια, και όλα τα άλλα συμπτώματα, δυσκολίες αλλά και αλλαγές που μπορεί να παρουσιάσει ένα άτομο στην προσωπική του πορεία και εξέλιξη είναι σε άμεση αλληλεξάρτηση και αλληλεπίδραση με τα σημαντικά συστήματα στα οποία ανήκει.

Επομένως, στο επίπεδο της θεραπευτικής σχέσης είναι πολύ σημαντικό να κατανοήσουμε το αίτημα για βοήθεια του ατόμου ή της οικογένειας, σε σχέση με τους ρόλους και τη θέση του καθενός στο συγκεκριμένο σύστημα και στην συγκεκριμένη φάση της εξέλιξης τους.

Με την εφαρμογή της συστημικής προσέγγισης στην Συμβουλευτική και την Ψυχοθεραπεία διευρύνεται πολύ το πλαίσιο αναφοράς του ατόμου αλλά και το πεδίο δράσης του θεραπευτή. Το άτομο βγαίνει από την άδικη θέση του «προβληματικού», που από δική του και μόνο αδυναμία δεν μπορεί να προχωρήσει στην ζωή του. Η προσωπική πορεία συσχετίζεται με τις εξελικτικές φάσεις των αντίστοιχων συστημάτων που ζει και αναπτύσσεται, χωρίς ταυτόχρονα να θεωρείται ανεύθυνο και απλό υποχείριο της δυναμικής των συστημάτων που ανήκει.